Şaziye Senem Başgül
Uzm. Dr. Şaziye Senem BAŞGÜL
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlıgı ve Hastalıkları Uzmanı
 
 

Yıkıcı Davranış Bozuklukları

Yıkıcı Davranış Bozuklukları: 
Yıkıcı davranış bozuklukları başlığı altında dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma karşı gelme bozukluğu, davranım bozukluğu ve başka türlü adlandırılamayan davranım bozukluğu tanımlanmıştır. Bu grup altında aşağıdaki hastalıklar sınıflandırılır:

1. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu:

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu kalıcı ve sürekli dikkatsizlik örüntüsü ve/veya benzer gelişim düzeyindeki bireylere göre daha sık ve şiddetli hiperaktivite ve dürtüselliğin olması olarak tanımlanır. Başlangıcı genellikle 3-4 yaşlarında olmakla birlikte, çoğu zaman tanı ilkokul yıllarında konmaktadır. Belirtilerinn 7 yaşından önce başlaması ve en az iki ortamda ortaya çıkması gerekmektedir. 
Dikkatsizliğin önde geldiği tip, hiperaktivite-impulsivitenin önde geldiği tip ve bileşik tip olmak üzere üç alt tip bulunmaktadır.
Farklı çalışmalarda okul çağındaki çocuklarda % 3-5 ve % 10-15 sıklıkta görüldüğü bildirilmektedir. Okul öncesi dönemde bu bozukluğun kliniği ve sıklığı hakkında yapılmış çalışmaların azlığı sebebiyle bilgilerimiz yetersizdir. Yapılmış olan epidemiyolojik çalışmalarda, 2-5 yaşlarındaki çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuun % 2-7.9 sıklıkta görüldüğü bildirilmiştir.
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar bireysel katılım gerektiren etkinlikleri sürdüremezler ve bir işi tamamlamadan diğerine geçme eğilimi ile birlikte düzensiz, denetimsiz ve aşırı hareketlidirler. Bu çocuklar sakin olmayı gerektiren durumlarda huzursuzdurlar, uygunsuz ortamlarda koşturur, aşırı konuşur ve gürültücüdürler. Sabırsız olup sıklıkla laf keserler. Oyunlarda çabuk sıkıldıkları ve kurallara uymakda zorluk yaşadıkları için arkadaşları tarafından dışlanabilirler. Oyuncakları ile uzun süre oynayamazlar, dağınıktırlar. Kendileri ile konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi gözükürler. Unutkan ve sakardırlar ve zihinsel çaba gerektiren işlerde başarısız olurlar. Okul öncesi çocukların ebeveynleri sıklıkla çocuklarının çok hareketli, sabırsız ve inatçı olduklarından yakınabilirler. Bu özelliklerin gelişim dönemine uygun olması nedeniyle bu yaş döneminde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı koymak oldukça güçtür. Tanı konulduğuna DEHB nun hangi yaşta olursa olsun ilk tedavisi farmakoterapidir. Ayrıca aile eğitimleri ve okul içinde düzenlemeler tedaviyi destekler. 

 2. Karşıt olma karşı gelme bozukluğu
Karşıt olma karşı gelme bozukluğu olumsuz, düşmanca ve karşı çıkma tarzındaki davranışlarla belirli bir yıkıcı davranış bozukluğudur. Bu bozukluğun ilk belirtilerinin genellikle okul öncesi dönemde ortaya çıktığı belirtilmektedir. Bu dönemde bulunan çocukların inatlaşmaları, itiraz etmeleri, ben merkezcil oluşları nedeniyle karşıt olma karşı gelme bozukluğu ile gelişimsel özellikleri ayırt etmek zor olmaktadır. Okul öncesi dönemde karşıt olma karşı gelme bozukluğu belirtileri olan çocuklar okula başladıklarında kabadayılık, karşı gelme ve kavga etme davranışları şiddetlenir ve okul sorunları, arkadaş ilişkilerinde zorluklar, ebeveynlerle çatışmalar sıklıkla görülürse karşıt olma karşı gelme bozukluğu olarak kabul edilmelidir.
Karşıt olma karşı gelme bozukluğunun toplumdaki sıklığının % 1.7-9.9 arasında değiştiği ve ortalama % 5.7 oranında görüldüğü kabul edilmektedir. Bazı araştırmacılar karşıt olma karşı gelme bozukluğunun okul öncesi dönemde hem klinik başvuruda hem de toplum örnekleminde görülen en yaygın ruhsal bozukluk olduğunu bildirmektedirler.  On iki yaşından küçük erkek çocuklarda kızlara göre iki kat fazla olduğu ancak, ergenlik dönemiyle birlikte kızlarda daha sık görülmeye başladığı bildirilmektedir. Özellikle alt sosyoekonomik düzeyde daha sık rastlanmaktadır.
Karşıt olma karşı gelme bozukluğunun normal gelişim sürecindeki inatlaşmadan, mental retardasyon ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğundaki karşı gelen davranışlardan ayırıcı tanısının yapılması önemlidir. Karşıt olma karşı gelme bozukluğu olan çocuklarda dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve ayrılık anksiyetesi bozukluğunun sıklıkla eş tanı olarak görüldüğü ve zamanla yaygın anksiyete bozukluğu ve major depresif bzoukluk gelişme riskinin yüksek olduğu bildirilmektedir. Bazı araştırmacılar erken gelişen karşıt olma karşı gelme bozukluğunun gelişimsel bir süreçte davranım bozukluğunun öncüsü olduğunu bildirirken bazı çalışmalarda da karşıt olma karşı gelme bozukluğunun olan erkek çocukların önemli bir kısmında davranım bozukluğunun gelişmediği bildirilmiştir. Yıkıcı davranış bozuklukları olarak tanımlanan dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, karşıt olma karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğunun birbiriyle örtüştüğü ve ileride gelişebilecek antisosyal davranışların öncüsü olabileceği söylenmektedir .

3. Davranım Bozukluğu:
Davranım bozukluğu başkalarının temel haklarının ve toplumsal kuralların sürekli ve tekrarlayıcı bir biçimde saldırıya uğratılmasıdır. İnsanlara ve hayvanlara yönelik saldırgan davranışlar, kavga çıkarma, kuralların ciddi biçimde ihlal edilmesi, başkalarının eşyalarını izinsiz olarak alma, önemli yalanlar söyleme, küfürlü konuşma, uygunsuz cinsel davranışlarda bulunma, güvenliği tehdit etme gibi davranışlar davranım bozukluğunu düşündüren belirtilerdir. 
Çok küçük çocuklarda davranım bozukluğu tanısı koymak zor olup genellikle okula başladıktan sonra bu çocuklara tanı konulabilmektedir. Çocukluk ve ergenlik döneminde sık rastlanan bir bozukluk olan davranım bozukluğunun, 18 yaşın altındaki erkeklerde % 6-16, kızlarda % 2-9 oranında  görüldüğü, erkeklerde 4-12 kat daha fazla oranda davranım bozukluğuna rastlandığı bildirilmektedir.
Bazı yazarlar erken yaşlarda başlayan davranım bozukluğunun daha ciddi ve dirençli seyrettiğini bu çocukların daha hırçın olduklarını bildirmektedirler. Yaşları 4-17 arasında değişen 440 çocuğun değerlendirildiği bir çalışmanın sonuçlarına göre, erken yaşta başlayan DB’unda saldırgan davranışların daha yaygın görüldüğü belirtilmiştir. dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu eşlik eden olguların daha kronik seyrettikleri, karşıt olma karşı gelme bozukluğu öyküsü olanlarda ve erken yaşta davranım bozukluğu tanısı alanlarda belirtilerin daha ağır seyrettiği ve suç işleme oranlarının sadece davranımbozukluğu görülen olgulardan daha yüksek olduğu bildirilmektedir.

 



 

 
 
 
   
         
 
© 2010 Güneş Çocuk Ruh Sağlığı Merkezi